pl | eng

O sztuce
w słonecznym kolorze

Czytano 3966 razy


Letnie upały wydają się nie mieć końca. Świat przybrał słoneczne barwy. Kolor żółty nas zalewa i atakuje ze wszystkich stron. Żółty to kolor słońca, słoneczników, dojrzałego zboża, soczystych cytryn, rozgrzewającej kurkumy i szafranu, bananów, miodu, żółtek, rzepaku, oleju, jesiennych liści. Cieszmy się wszechogarniającą żółcią, bo niedługo będziemy zmuszeni pogrążyć się w smutnej szarości.


Alexandre Ciancio. Kolaż. 2013. Źródło: thejealouscurator.com

Żółty to jeden z trzech kolorów podstawowych, na kole barw dopełnia barwę fioletową i zajmuje miejsce pomiędzy kolorami zielonym i pomarańczowym. Zakres światła żółtego ma długość fali od 565 do 590 nm. Żółć jest też jednym z czterech podstawowych kolorów farb drukarskich, stosowanych powszechnie w druku wielobarwnym w poligrafii, obok czerni, cyjanu i magenty.

Żółty jest kolorem szczęścia, optymizmu, radości i wesołości, ciepła, serdeczności, spontaniczności i witalności. Jednak, poza pozytywnym przekazem, kojarzy się go także z fałszem, obłudą, zawiścią, zazdrością, chciwością, zdradą, hańbą, bezwstydem i tchórzostwem. Dlatego w sztuce postać Judasza przedstawiano w żółtych szatach, a włoskim średniowiecznym kurtyzanom kazano nosić żółte znaki na ubraniu. Z epoki renesansu wywodzi się zwyczaj znakowania wyznawców religii niechrześcijańskich, głównie Żydów, kolorem żółtym. W XVI wieku w Hiszpanii oskarżonych o herezję, którzy odmówili wyrzeczenia się poglądów, zmuszano do stawiania się przed trybunałem świętej inkwizycji ubranych w żółte peleryny. W XX wieku żółty ponownie stał się symbolem wykluczenia. Żydzi w okupowanej Europie musieli nosić na ubraniach żółte trójkąty z gwiazdą Dawida. Kolor żółty odgrywa też szczególną rolę w kulturze azjatyckiej, zwłaszcza w Chinach, gdzie jest postrzegany jako kolor szczęścia, chwały i mądrości, a także harmonii i kultury.


Giotto di Bondone. Pocałunek Judasza. 1303-1305. Źródło: commons.wikimedia.org


Gwiazda Dawida. Źródło: commons.wikimedia.org

Żółty pojawił się w sztuce bardzo wcześnie. Żółta ochra – pigment wykonany z gliny, była jednym z pierwszych kolorów używanych w prehistorycznej sztuce jaskiniowej. Wiek wizerunku żółtego konia w grocie Lascaux szacuje się na 17 300 lat. Starożytni Egipcjanie często stosowali żółcie w malarstwie na grobowych freskach, zwykle używali żółtej ochry lub aurypigmentu, choć zawierał związki arsenu i był wyjątkowo toksyczny. Kasetkę malarską z aurypigmentem znaleziono w grobowcu Tutanchamona. Na egipskich freskach mężczyzn zwykle przedstawiano z brązowymi ciałami, a kobiety z żółtymi. Starożytni Grecy i Rzymianie używali odcieni żółci do przedstawiania ludzkiej skóry.


Źródło: tonyniko.tumblr.com


Malarstwo z groty Lascaux. Epoka kamienna. Źródło: commons.wikimedia.org


Malarstwo starożytnego Egiptu. XV w p.n.e. Źródło: commons.wikimedia.org

W malarstwie średniowiecznym i renesansowym zaczęto dodatkowo używać naturalnych barwników organicznych, jak żółć indyjska, uzyskiwana z moczu krów karmionych liśćmi rośliny mango, czy żółć gumiguta z odparowanego soku mlecznego z indyjskiego drzewa Garcinia. Obecnie zastępuje się je pigmentami organicznymi. XV. wiecznym malarzom włoskim zawdzięczamy odkrycie żółci neapolitańskiej (giallolino – antynomian ołowiowy). Jest to barwnik pochodzenia wulkanicznego i do dziś wydobywa się go w okolicach Wezuwiusza. W XVIII i XIX wieku odkryto i zaczęto produkować pigmenty i barwniki syntetyczne, które szybko zastąpiły te wykonane z krowiego moczu, arsenu i gliny. Szczególnym wielbicielem żółtego, słonecznego koloru był Vincent van Gogh. Był też jednym z pierwszych malarzy, którzy używali farb produkowanych komercyjnie, zamiast produkowanych własnoręcznie. Obecnie najczęściej stosuje się żółcienie chromowe, cynkowe, kadmowe i kobaltowe.


Vincent van Gogh. Słoneczniki. 1888. Źródło: commons.wikimedia.org

W XX wieku, malarze modernistyczni zredukowali malarstwo do najprostszych kolorów i kształtów geometrycznych, jak holenderski malarz Piet Mondrian, którego obrazy składały się z sieci pionowych i poziomych czarnych linii oraz żółtych, czerwonych i niebieskich prostokątów na czystym białym płótnie. Najdalej w swym radykaliźmie poszedł rosyjski konstruktywista Aleksander Rodczenko, tworząc zestaw monochromatycznych obrazów Tryptyk w trzech kolorach podstawowych. Czysty czerwony kolor. Czysty żółty kolor. Czysty niebieski kolor, który uważa się za symbol końca tradycyjnego malarstwa.


Piet Mondrian. Kompozycja malarska. 1926. Źródło: commons.wikimedia.org


Aleksander Rodczenko. Tryptyk w trzech kolorach podstawowych. 1921. Źródło: theuntitledartblog.com

Malarstwo się jednak nie skończyło, a XX. wieczni malarze używali żółtego koloru chętnie i często.


Lucio Fontana. Concatto Spaziale. 1961. Źródło: justanothermasterpiece.tumblr.com


Georgia O'Keeffe. Yellow Hickory Leaves with Daisy. 1928. Źródło: jillianbraid.wordpress.com


Josef Albers. Interaction of Color. 1963. Źródło: fredhatt.com


Robert Rauschenberg. Sheer layers. 1974. Źródło: minimalexposition.blogspot.com


Ellsworth Kelly. Yellow white. 1961. Źródło: cubiclerefugee.tumblr.com


Cy Twombly. Quattro stagioni: estate. 1993-95. Źródło: whitehotel.tumblr.com


Yves Klein. Monochrome jaune sans titre (M 8). 1957. Źródło: anabundanceof.tumblr.com


Franz Kupka.The Yellow Scale. 1947. Źródło: flickr.com


Richard Diebenkorn, Ocean Park No 82. Źródło: svenanderson.com


Mark Rothko - Untitled. 1950-52. Źródło: wishflowers.tumblr.com


Roy Lichtenstein. Cup of Coffee. 1961. Źródło: stilllifequickheart.tumblr.com


Joan Mirò. Źródło: pinterest.com

W XXI wieku mnożą się przykłady wykorzystywania nietypowych materiałów i technologii do tworzenia nowych sposobów doświadczania żółtego koloru. Żółć, która jest kolorem wyjątkowo przyciągającym uwagę, upodobali sobie awangardowi rzeźbiarze i twórcy różnego rodzaju niezwykłych instalacji. Jednym z ciekawszych przykładów był projekt Pogoda duńsko-islandzkiego artysty Olafura Eliassona, zainstalowany w otwartej przestrzeni Hali Turbin londyńskiej Tate Modern w 2003 roku. Eliasson zastosował nawilżacze do tworzenia mgły w powietrzu za pomocą mieszaniny wody i cukru, a także półkolisty dysk, naszpikowany setkami monochromatycznych lamp, które emitowały żółte światło. Sufit sali został pokryty ogromnym lustrem, w którym zwiedzający mogli zobaczyć siebie, jako małe czarne cienie na tle masy światła.


Olafur Eliasson. Weather Project. Tate Modern. London. 2003. Źródło: olafureliasson.net


Olafur Eliasson. Yellow fog. 2008. Źródło: designboom.com


Olafur Eliasson. Welcoming Ellipses. 2008. Źródło: olafureliasson.net

Wolfgang Laib, niemiecki artysta konceptualny tworzący dzieła w estetyce zen, tworzy zadziwiające kompozycje z pyłków kwiatowych, ryżu, pszczelego wosku i innych organicznych materiałów. Jego świetliste żółte pola z pyłków orzecha laskowego zdają się emanować tajemniczą życiową energią. Artysta tworzy dzieła w harmonii z naturą, traktując ją jako przestrzeń do refleksji.





Wolfgang Laib. Pollen from hazelnut. 2013. Źródło: designboom.com

Żółty jest też jednym z ulubionych kolorów Anisha Kapoora, jednego z najbardziej wpływowych artystów współczesnych. Jego, ekscytujące niezwykłością formy, rzeźby, będące jednocześnie dziełami sztuki i inżynierii, wydają się przyciągać i połykać widza. Gra wklęsłości i wypukłości, pustych przestrzeni i występów przywołuje głęboko odczuwalne metafizyczne poczucie polaryzacji obecności i nieobecności, ukrywania i objawiania. Jego najbardziej znanym żółtym dziełem jest obraz-rzeźba Yellow z 1999 roku, 6m2 wszechogarniającej żółtej materii z włókna szklanego, który zdaje się absorbować i zagarniać widza. Zbliżenie się do "obrazu" pozwala zrozumieć, że to nie iluzja przestrzeni, a ściana nie jest płaska, lecz istotnie wklęsła.



Anish Kapoor. Yellow. 1999. Źródło: anishkapoor.com


Anish Kapoor. Eggs yolk. Źródło: anishkapoor.com



Anish Kapoor. Untitled. 2008. Źródło: butdoesitfloat.com

Spektakularnym przykładem instalacji w żółtym kolorze były Parasole (Umbrellas) autorstwa, wielokrotnie przywoływanych na naszym blogu artystów krajobrazu, Christo i Jeanne-Claude. Parasole były czasową instalacją, zrealizowaną jednocześnie w dwóch krajach – USA i Japonii (1991). Realizacja zwraca uwagę na podobieństwa i różnice w sposobie życia i korzystania z gruntów w dwóch śródlądowych dolinach w Japonii i USA. Instalacja składa się z 3100 parasoli, z czego część amerykańska, to 1760 parasoli żółtych, rozmieszczonych swobodnie na terenie niemal 100 km doliny, symbolizujących swobodny dostęp do gruntów w dolinach. Część japońska to 1340 parasoli niebieskich, ustawionych blisko siebie w cennej i ograniczonej przestrzeni Japonii, czasem po geometrii pól ryżowych. Parasole miały 6 m wysokości i 8,66 m średnicy.





Christo i Jeanne-Claude. Umbrellas. 1991. Źródło: christojeanneclaude.net

Niemiecki artysta z Berlina – Hans Hemmert jest zafascynowany lateksowymi balonami w kolorze kanarkowym. Nie są to zwykłe małe baloniki, jakimi bawią się dzieci, niektóre są ogromne, wypełniają całe pokoje i można do nich wejść, podczas gdy inne, niczym wydłużone jaja, żyją, tańczą i wchodzą w interakcje z obiektami spoza żółtej gumowej bańki.







Hans Hemmert. No title. 1998-1999. Źródło: publicdelivery.org, ingesidee.de

86. letnia popkulturowa artystka japońska – Yayoi Kusama, jedna z najbardziej rozpoznawalnych i najdroższych artystek świata, od 1977 roku mieszka w tokijskim szpitalu psychiatrycznym, mówiąc kolokwialniie – ma żółte papiery. Jej obsesja na punkcie kropek przerodziła się w fascynującą sztukę, a jej kariera trwa już kilkadziesiąt lat. Może dlatego żółty jest jednym z jej ulubionych kolorów?


Yayoi Kusama. Yellow pumpkin. Naoshima. Źródło: wild-about-travel.com


Yayoi Kusama. Yellow pumpkins. Źródło: artnet.com


Yayoi Kusama. Instalacja. Źródło: formandidea.wordpress.com


Yayoi Kusama. Źródło: artnet.com


Yayoi Kusama. Źródło: blogs.wsj.com

Żółte instalacje i rzeźby bywają nieco zwariowane, żółty kolor często je odrealnia i odbiera im nieco powagi, pozwalając spojrzeć na nie z przymrużeniem oka. Nierzadko jednak pod ich żartobliwą konwencję kryje się głębszy sens. Nie ulega wątpliwości, że posiadają wyjątkową zdolność przyciągania uwagi i nigdy nie pozostawiają widza obojętnym.


Urs Fischer. Untitled. Źródło: ufunk.net


Jeff Koons. Balloon Rabbit. Źródło: artsy.net


Petros Christostomou. Big Little Installation. Źródło: juxtapoz.com


Tony Cragg. Outspan. Źródło: pinterest.com


Cracking Art Group. Yellow giant snails. Źródło: designdautore.blogspot.it


Florentijn Hofman. Big yellow rabbit. Źródło: designboom.com


Todd Robinson. Źródło: laboiteverte.fr


Xavier Veilhan. 'Sophie. Cafe Germain Paris. Źródło: thecoolhunter.net


Anna Blessman and Peter Saville. Źródło: k15h1.tumblr.com


Katharina Fritsch. Madonna. Źródło: flickr.com


Lynda Benglis. Źródło: pinterest.com


Jannis Kounellis. Źródło: contemporaryartdaily.com
 


Joanna Furgalińska