pl | eng

O czym szumią drzewa?
O drzewach w służbie sztuki współczesnej.

Czytano 2942 razy


Czy istnieje w kulturze symbol popularniejszy niż drzewo, bardziej uniwersalny, obecny we wszystkich religiach i mitologiach od zarania ludzkości? Kult drzewa był obecny w wielu kulturach na przestrzeni dziejów, które czciły lub w inny sposób mitologizowały drzewa. Ludzie, obserwując ich wzrost i śmierć, jednoczesną siłę i elastyczność, rozkład i ożywanie liści, widzą w nich potężne symbole wzrostu, zaniku i zmartwychwstania. Drzewo jest bez wątpienia najstarszym międzykulturowym symbolem ludzkości.


Źródło: whale.to

Jaki przekaz niesie drzewo – wieloletnia roślina posiadająca zdrewniałe korzenie, pień i koronę? Przede wszystkim jest to symbol trwania, długowieczności lub nieśmiertelności, którego korzenie tkwią w przeszłości, pień symbolizuje teraźniejszość, a korona przyszłość. Korzenie mogą symbolizować też siły podziemne, pień ziemskie życie, a korona siły kosmiczne. Tak zdefiniowane jest kosmiczne drzewo świata. Drzewa symbolizują także moc i siłę, energię, cykl natury, odmładzanie, odradzanie się, zdrowie, bezpieczeństwo, opiekę, życie, witalność, radość, wzrost, płodność, fallusa, ale też kobiecość i macierzyństwo, poza tym jedność, stałość, nierozerwalność związku, wielkość, sprawiedliwość, królewskość, miłość, nadzieję, piękno, wiedzę, mądrość, bogactwo, zmartwychwstanie, boskość, drabinę do nieba. Ale drzewo to także symbol męki, krzyża, szubienicy, kary, ofiary, odkupienia. Prawda, że pojemny symbol?


Jaume Plensa. Heart of Trees. Yorkshire Sculpture Park. 2011. Źródło: flickr.com

Drzewo jako symbol jest nośne także dla współczesnych artystów. Instalacja rzeźbiarska pochodzącego z Barcelony rzeźbiarza Jaume Plensa Serce drzewa dotyczy cyklu życia, widocznego we wzroście drzewa, które kiełkuje w glebie, rośnie i rozkwita, a następnie umiera, rozpada się i wraca do gleby. Relacja człowieka z drzewem jest alegorią konfliktu ciała i duszy. Rzeźba, jak człowiek, jest zakorzeniona w ziemi. Nasze ciało jest więzieniem, ale dusza wyrasta z niego, jak drzewo.



Dana Albany, Michael Hopkins, Pheonix Firestarter, Melissa Syn Barron, Joe, Chaos, Michael Christen. Bone Tree. Nevada. 2015. Źródło: flickr.com

Bone Tree (Drzewo z kości) – instalacja składająca hołd przeszłości i przyszłości powstaje regularnie od 1999 roku podczas festiwalu kreatywności Burnig Man na pustyni Black Rock w stanie Nevada w USA. Rzeźba symbolizująca trwałość cyklu życia i śmierci zbudowana jest z kości zebranych na pustyni wokół festiwalu i zrekonstruowana w obraz drzewa.
Na podobnym pomyśle oparta jest słynna rzeźba Drzewo chińskiego artysty-dysydenta Ai Weiweia, złożona z 99 unikalnych fragmentów różnych gatunków drzew zebranych na górzystych terenach południowych Chin, połączonych za pomocą klasycznej chińskiej techniki rękodzielniczej.


Ai Weiwei. 2009-2010. Źródło: hotelswelove.com

Ten sam temat zupełnie inaczej zinterpretował mieszkający i tworzący w Chicago koreański artysta rzeźbiarz i autor instalacji Myeongbeom Kim, który w swojej twórczości często posługuje się symbolem drzewa, podejmując tematy samotności, emigracji, alienacji, ocalenia, odrodzenia.


Myeongbeom Kim. Root Crystal gold tree. Źródło: myeongbeomkim.com


Myeongbeom Kim. Untitled Wood. Źródło: myeongbeomkim.com





Myeongbeom Kim. Instalacje. Źródło: myeongbeomkim.com

Giuseppe Licari, sycylijski artysta tworzący w Rotterdamie, proponuje spojrzenie na drzewa z niecodziennej perspektywy. Jego instalacja zatytułowana Humus przedstawia sieć korzeni drzew zwisających z sufitu, niczym organiczne żyrandole, przekształcając pomieszczenia galerii w swego rodzaju podziemną kryjówkę, w której użytkownicy są w stanie ujrzeć świat ukryty pod ziemią. Relacja między człowiekiem i naturą, przemienne cykle wzrostu i zaniku są głównymi tematami prac Licariego.


Giuseppe Licari. Humus. 2012. Źródło: zeutch.com

Z pewnością najsłynniejszą realizacją artystyczną z użyciem drzew jest instalacja Wrapped Trees autorstwa Christo i Jeanne-Claude, najsłynniejszych artystów land-artu. W listopadzie 1998 roku okryli oni półprzezroczystą, oddychającą tkaniną 178 drzew w parku Berower w Bazylei. Wysokość drzew wahała się od 2 do 25 metrów. Tylko bezpośrednie, zmysłowe doświadczenie tego wspaniałego spektaklu było w stanie oddać pełnię tego zjawiska, jednoczesne występowanie siły i lekkości, przemocy i czułości, przejrzystości i gęstości. Z upływem dnia, w zależności od padania światła, wiejącego wiatru, padającego deszczu i śniegu, tajemniczo okryte "istoty" pozwalały przeżyć widzom niezapomniane chwile. Opakowane drzewa w Bazylei były wynikiem 32 lat starań artystów. W 1966 roku nie otrzymali oni zgody na opakowanie drzew w Saint Louis w Missouri, a w 1969 roku prefekt Paryża nie wydał zgody na opakowanie 330 drzew wzdłuż Champs-Élysées.




Christo i Jeanne-Claude. Wrapped Trees. 1998. Źródło: christojeanneclaude.net

Na owijaniu drzew skupił także swoją twórczość mieszkający i tworzący w Londynie walijski fotograf Zander Olsen. Projekt Tree line jest oparty na niemal absurdalnie prostym pomyśle. Artysta owija segmenty pni drzew w białe płótno tak, że fotografowane z pewnej odległości sprawiają wrażenie negatywu odzwierciedlającego linię horyzontu lub krzywą gór w tle. Wynik jest jednak hipnotyzujący. Mamy wrażenie harmonii i jedności ze światem przyrody.





Zander Olsen. Tree line. 2004-2010. Źródło: zanderolsen.com

Brytyjski artysta Tim Knowles zrealizował fscynujący projekt przy użyciu drzew. Pozwolił im rysować. Do końcówek gałęzi drzew dołączył pisaki. W wyniku tego eksperymentu powstały unikalne rysunki stworzone przez drzewa!



Tim Knowles. Tree Drawings. 2007. Źródło: inhabitat.com

Dwa lata po śmiercionośmym tsunami, które nawiedziło Japonię w 2011 roku, podjęto decyzję o zachowaniu pamięci o ostatnim cudownie ocalałym sosnowym drzewie. Wysoka, 88. metrowa sosna była jedynym zachowanym drzewem spośród lasu 70 000 drzew ciągnącego się wzdłuż wybrzeża w prefekturze Iwate Rikuzentakata, który został całkowicie zniszczony. Drzewo przetrwało prawie 18 miesięcy po tsunami, ale w końcu padło z powodu wysokiego poziomu soli w otoczeniu. Po jego ścięciu postanowiono zachować je w pamięci i uczcić pomnikiem (odsłonięto go w 2013 roku).


Pomnik ostatniego drzewa. Rikuzentakata. 2013. Źródło: thisiscolossal.com

Dbajmy więc o drzewa i nasze środowisko, żeby nie pozostały nam po drzewach wyłącznie pomniki lub, skądinąd piękne, rzeźbiarskie organiczne metafory ze sznurka wyobrażające drzewa (autorstwa brazylijskiego duetu Janaina Mello i Daniel Landini).


Janaina Mello i Daniel Landini. Ciclotrama. 2015. Źródło: thisiscolossal.com
 


Joanna Furgalińska