pl | eng

Gra pozorów.
O lustrach w sztuce.

Czytano 9744 razy


Lustro (lub bardziej wzniośle zwierciadło) – tylko przyrząd optyczny, powierzchnia odbijająca światło, dzięki której powstaje obraz odbity przedmiotów znajdujących się przed nim, czy przedmiot magiczny, dzięki któremu można nawiązać kontakt z innym wymiarem? Dla jednych optyka, dla innych magia. Dla artystów medium, dzięki któremu optyka nabiera cech magicznych i przenosi widza w światy paralelne. Interpretacja należy do odbiorcy.


Michael Shainblum. A Kaleidoscopic Timelapse. 2013. Źródło: www.thisiscolossal.com

Lustro należy do najstarszych wynalazków cywilizacji. Jako zwierciadła interpretuje się już szlifowane kamienie, głównie obsydiany, pochodzące z epoki paleolitu. W starożytności upowszechniły się zwierciadła z polerowanego metalu (brązu, ołowiu, miedzi i srebra). Już w I wieku naszej ery Rzymianie odkryli technologię wytwarzania luster szklanych, i choć została, jak wiele rzymskich wynalazków, zapomniana na wiele lat i dopiero u schyłku średniowiecza ponownie trafiła do Europy, trudno sobie dziś wyobrazić nasze życie bez tego, jak nam się wydaje, oczywistego przedmiotu codziennego użytku. Produkowano szklane zwierciadła rtęciowe, cynowe, srebrowe i ołowiowe. Wymogi dotyczące ochrony środowiska zmusiły obecnie producentów do porzucenia technologii wykorzystującej ołów i ostatnio upowszechniła się metoda wytwarzania luster przez napylanie próżniowe aluminium.
Lustra od zawsze uważane były za przedmioty magiczne, umożliwiające nawiązanie kontaktu z innymi wymiarami i krainą śmierci. Od najdawniejszych czasów stanowiły symbol prawdy, jasności i szczerości. Wierzono w ich związek z magią Słońca i Księżyca. Magowie i czarnoksiężnicy wykorzystywali ich moc do czynienia czarów, przepowiadania przyszłości i odkrywania tajemnic przeszłości. Sztuka wróżenia z powierzchni lustra znana była już w starożytności, choć najpopularniejsza była w epoce renesansu. Wierzono, że wpatrując się w zwierciadło, można zobaczyć jednocześnie przeszłość i przyszłość. W wierzeniach ludowych zachodniej Europy lustra uważane były za przedmioty złowieszcze, bowiem potrafiły kumulować i oddawać dobrą i złą energię. Ślady tych wierzeń i wyrosłych z nich mitów pozostały w literaturze ("Baśnie z tysiąca i jednej nocy", "Alicja w krainie czarów", "Portret Doriana Graya", "Królewna Śnieżka, "Królowa śniegu", "Legenda o bazyliszku" i wiele innych). Także w sztukach plastycznych, a zwłaszcza w malarstwie, motywy te są często wykorzystywane, jak choćby w "Narcyzie" Caravaaggia czy "Zuzannie i starcach" Tintoretta.


Caravaggio. Narcyz. 1594-1596. Źródło: pl.wikipedia.org


Jacopo Robusti Tintoretto. Zuzanna i starcy. 1557. Źródło: www.artbible.info

Najbardziej znanym obrazem wykorzystującym motyw lustra jest "Małżeństwo Arnolfinich" Jana van Eycka. Z malarzy późniejszych, najczęściej sceny z lustrami malował Edgar Degas. Nie należy zapominać także o Witkacym i jego zwielokrotnionych portretach, z których najbardziej znanym jest niewątpliwie "Autoportret zwielokrotniony". Witkacy używał lustra w sposób prekursorski, bardzo zbliżony do współczesnych instalacji lustrzanych.


Jan van Eyck. Portret małżonków Arnolfini. 1434. Źródło: pl.wikipedia.org


Edgar Degas. Lustro. 1899. Źródło: www.wikipaintings.org


Stanisław Ignacy Witkiewicz. Autoportret wielokrotny w lustrach. 1915–1917. Źródło: pl.wikipedia.org

Wiek XX to okres przemysłowej produkcji luster, która doprowadziła do powiększenia ich rozmiarów i sporą redukcję cen. Znacznie łatwiej uzyskać teraz wielkie lustrzane tafle. Także metoda natryskowa daje ogromne możliwości powlekania lustrzaną powłoką dowolnego kształtu. Korzystają z tego artyści i architekci. Lustrzane instalacje, rzeźby i budowle powstają w różnych miejscach świata, coraz bardziej zaawansowane technicznie i przeczące prawom fizyki, dzięki temu coraz bardziej magiczne. Niektóre widoczne tylko z kosmosu, inne zaszyte w miejscach niedostępnych dla ludzi. Kto ma się w nich przeglądać?


Anish Kapoor. Sky Mirror. 2001. Źródło: pinterest.com

Zwierciadło nieba (Sky Mirror), dzieło wykonane przez Sir Anisha Kapoora, brytyjskiego rzeźbirza hinduskirgo pochodzenia, to najbardziej znana lustrzana instalacja na świecie. To ważące 10 ton wklęsłe lustro sześciometrowej średnicy z polerowanej stali inspirowane Legendą Dallas Roberta Mundingera, ustawione pod takim kątem, żeby odbijało niebo, odzwierciedla ducha ludzkiej wspólnoty. Jest zainstalowane na zewnątrz teatru w Wellington Circus w Nottingham i odbija stale zachodzące zmiany w środowisku. Przeobrażenie pomysłu autora w warte 900 000 £ publiczne dzieło sztuki zajęło 6 lat. W dniu odsłonięcia, 27 kwietnia 2001 roku, było najdroższym publicznym dziełem sztuki na świecie. Zostało wykonane w Finlandii. W 2006 roku większa wersja Zwierciadła Nieba została zainstalowana w Rockefeller Center w Nowym Jorku. Ma 35 stóp średnicy (10,6 m), trzy piętra wysokości i waży 23 tony, wypukłą stroną odbija Fifth Avenue, a wklęsłą dziedziniec Rockefeller Center. Wersja Zwierciadła Nieba istnieje również w Ermitażu w Sankt Petersburgu, czasowo w Kensington Gardens w Londynie oraz stała w kolekcji sztuki Dallas Cowboys w AT & T Stadium. Działanie Zwierciadła Nieba można obejrzeć na stronie artysty: http://anishkapoor.com/230/Sky-Mirror.html.


Anish Kapoor. Sky Mirror. Nottingham. 2006. Źródło: pinterest.com

Anish Kapoor, uhonorowany nagrodą Premio Duemila podczas Biennale w Wenecji oraz Nagrodą Turnera, jest jednym z najbardziej prominentnych i najdroższych artystów współczesnych, a jego lustrzane instalacje i rzeźby zdobią najbardziej prestiżowe miejsca na świecie. Jego prace wystawiane były także w najważniejszych salach wystawowych świata, w tym w Hali Turbin w Tate Modern. W 2013 roku Kapoor otrzymał tytuł szlachecki w uznaniu zasług dla sztuk wizualnych. Najbardziej rozpoznawalnym dziełem Kapoora jest Cloud Gate zwana pieszczotliwie Fasolką w Millennium Park w Chicago i będąca współczesnym symbolem miasta. Artysta zainspirował się kroplą rtęci. Ważąca 110 t rzeźba składa się z zespawanych ze sobą 168 blach ze stali nierdzewnej. Połączenia są niewidoczne, a rzeźba jest idealnie wypolerowana. W jej zwierciadle odbija się zniekształcona panorama miasta i jest ona artystycznym manifestem Kapoora. Jednak artysta używa luster także w zancznie mniejszej skali i są one najczęściej stosowanym przez niego medium.


Anish Kapoor. Cloud Gate. Chicago. 2004-2006. Źródło: www.toptenz.net


Anish Kapoor. Świat do góry nogami. Jerozolima. 2010. Źródło: en.wikipedia.org


Anish Kapoor. C – Curve. Różne lokalizacje. Aktualnie. Źródło: www.pinterest.com


Anish Kapoor. Tall Tree and the Eye. Różne lokalizacje. Aktualnie. Źródło: www.zimbio.com


Anish Kapoor. Wystawa w Metropolitan Museum of Art. NYC. 2007. Źródło: pinterest.com


Anish Kapoor. Islamskie lustro. 2007. Źródło: pinterest.com


Anish Kapoor. Instalacja w Atlancie. 2010. Źródło: pinterest.com

Kolejną gigantyczną instalacją lustrzaną jest fontanna Metamorphosis kontrowersyjnego czeskiego rzeźbiarza Davida Černego stojąca w Whitehall Technology Park w Charlotte w Północnej Karolinie w Stanach Zjednoczonych. 14 tonowa fontanna wykonana jest z 7 segmentów i wielu plasterków odblaskowych blach ze stali nierdzewnej, które obracają się niezależnie wokół osi. W pozycji wyjściowej płytki tworzą 7,5 metrową głowę mężczyzny. Warstwy poruszają się w różnych kierunkach, odbijający się w nich pejzaż tworzy niepowtarzalne wzory. Możecie obejrzeć go w akcji.



David Černý. Metamorphosis. 2007. Źródło: youtube.com

Na początku roku odsłonięto w Marsylii we Francji ogromny, mierzący 46 metrów lustrzany baldachim o nazwie Port Vieux Pavilion. Instlacja z polerowanej stali nierdzewnej została zaprojektowana przez biuro architektoniczne Foster + Partners i niewątpliwie jest wzorowana na plenerowych realizacjach Kapoora. W baldachimie odbijają się ludzie odwiedzający port, a instalacja już na starcie stała się wielką atrakcją miasta, podobnie jak Cloud Gate w Chicago.



Foster + Partners. Port Vieux Pavilion. Marsylia. 2013. Źródło: thisiscolossal.com

Instalacja Pierścień stworzona przez Arnauda Lapierre we współpracy z Audi na Placu Vendome w Paryżu, to budowla mierząca 4 x 5,5 m z ułożonych cylindrycznie czterometrowych lustrzanych sześcianów. Pierścień bierze pod uwagę sieć współzależności miejskich oddziaływań: hierarchię przestrzeni, rytm, przepływ i organizację. Instalacja uosabia efekt wizualny, który ma połączyć wszystkie z tych oddziaływań poprzez wdrożenie efektu optycznego mającego na celu przełamania stereotypowego postrzegania miasta.



Arnaud Lapierre. Pierścień. Paryż. 2011. Źródło: sinbadesign.com

Fascynujący jest najnowszy projekt argentyńskiego artysty Tomasa Saraceno Solar bell – latająca 60-metrowa powietrzna rzeźba napędzana siłą wiatru, która ucieleśnia wizję latającej architektury. Tworząc Słoneczny dzwon autor czerpał inspirację z wczesnych wynalazków Alexandra Grahama Bella. Model jest lżejszy od powietrza, w pełni niesiony przez wiatr i zbudowany z wykorzystaniem najnowszych technologii w dziedzinie zrównoważonej energii wiatrowej. Konstrukcja nośna wykonana jest z lekkich rur z włókna węglowego, a do budowy żagli wykorzystano elastyczne panele słoneczne. W Słonecznym dzwonie Saraceno testuje ideę architektonicznej lewiatacji, mając nadzieję zastosować w przyszłości swój system do budowy pływająceych aren, unoszących się w powietrzu wież widokowych lub innych latających budowli. Projekt został wykonany w ścisłej współpracy z wydziałem inżynierii lotniczej TU Delft w Holandii.



Tomas Saraceno. Słoneczny dzwon. Rotterdam. 2013. Źródło: waveavenue.com

Lustrzana elewacja frontowa budynku – instalacja Dalston House Leandro Erlicha, pierwotnie, w 2009 roku, zainstalowana w niezabudowanej partii Londynu, która została zbombardowana w czasie II wojny światowej, następnie prezentowana podczas wystawy Le 104 w 2012 roku w Paryżu, jako części programu In_Perceptions. Pomysł jest genialny w swojej prostocie, masywna fasada budynku jest wykonana na gruncie, w pobliżu ustawiono wielkie lustro, w którym można obserwować to, co dzieje się na leżącej fasadzie. Daje to złudzenie optyczne stanu nieważkości. Lustrzane złudzenia optyczne często leżą w polu poszukiwań twórczych Leandro Erlicha.



Leandro Erlich. Dakston House. Londyn, 2009. Źródło: dezeen.com

Szkocki rzeźbiarz i przedstawiciel land-artu Rob Mulholland tworzy swoje dzieła podejmujące problematykę degradacji naturalnego środowiska człowieka głównie na terenie Wielkiej Brytanii. W naturalne otoczenie montuje lustrzane, prawie niezauważalne rzeźby. Zakamuflowane w otoczeniu mają niesamowitą siłę oddziaływania. Doskonałym przykładem jego twórczości jest lustrzana instalacja Ślad. Sześć lustrzanych naturalnej wielkości sylwetek (trzech mężczyzn i trzy kobiety) jest teraz stałym elementem lasów zamieszkiwanych kiedyś, a opuszczonych po wysiedleniach w czasie I wojny światowej. Do swojej instalacji artysta użył szkła akrylowego. Inną z lustrzanych instalacji Mulhollanda – Przypływ – Odpływ zainstalowano na brzegach kanału Kyles of Bute w Szkocji. Przypływy i odpływy, odbicia słońca i morza stale zmieniają wygląd lustrzanej stali nierdzewnej tworzącą kinetyczną powierzchnię, która porusza się w rytm morza. Morskie twory z epoki Kredy stojące obok postaci ludzkich są odniesieniem do naszej genetycznej przeszłości i proszą nas o rozważenie naszej ewolucyjnej podróży.


Rob Mulholland. Ślad. Lodge. Szkocja. 2012. Źródło: collabcubed.com


Rob Mulholland. Przypływ – Odpływ. Argyll. Szkocja. 2012. Źródło: inspir3d.net

Lustrzany dom na drzewie? Niemożliwe? Niemożliwe stało się możliwe. Kiedy po raz pierwszy napisano w internecie o prawie niewidzialnym lustrzanym domu na drzewie, który ma być zbudowany w Szwecji przez firmę Tham & Videgard, 899 komentujących napisało, że to jest miła dla oka wizualizacja w AutoCadzie niemożliwa do zbudowania i śmiertelne niebezpieczeństwo dla ptaków. Ale architekci-wizjonerzy zbudowali sześć takich domów 40 mil na południe od koła podbiegunowego w Szwecji. Czterometrowy szklany sześcian rzeczywiście wygląda tak spektakularnie, jak na renderingu. Wszystko odbija się w szklanych ścianach domu: drzewa, ptaki, chmury, słońce, więc jest w lesie prawie niewidoczny. A dla bezpieczeństwa ptaków domy pokryto specjalną, widoczną dla nich, folią.




Tham & Videgard. Dom na drzewie. Szwecja. 2010. Źródło: treehugger.com


Lustra są kruche, więc o lustrzane dzieła sztuki należy dbać w sposób szczególny, bowiem najbardziej znany przesąd związany z lustrem odnosi się do ich przypadkowego rozbicia lub pęknięcia. Zniszczenie lub tylko uszkodzenie lustra przynosi pecha, który może trwać aż siedem lat ;-)
Więcej interesujących lustrzanych dzieł sztuki znajdziecie Państwo na naszym profilu w Pintereście:  http://www.pinterest.com/furgaleria/mirror/.  


Joanna Furgalińska