pl | eng

Black hole sun
czyli ile można wycisnąć z czarnego koła.

Czytano 6649 razy


Kazimierz Malewicz, tworząc w 1915 roku swoje czarne koło, nie wiedział, że będzie ono najczęściej kopiowanym motywem sztuki współczesnej. Czarne koło, symbol absolutu, miało być w zamierzeniu zdetronizowane przez Czarny kwadrat. Koło symbolizujące to, co boskie, i kwadrat, figura nie występująca w naturze, symbol supremacji człowieka nad światem. To kwadrat miał być ikoną suprematyzmu, podczas wystaw musiał wisieć w górnym rogu pod sufitem, w miejscu zwykle zarezerwowanym dla świętej ikony. Nowa ikona sztuki. Malewicz chciał uwolnić sztukę od balastu świata obiektywnego. Z perspektywy sztuki początku XXI wieku, niespecjalnie mu się to udało. Jednak prawdziwe dzieło sztuki żyje własnym życiem i może walczyć o siebie, nawet, jeśli jego życie jest rozbieżne z intencjami artysty. Cały impet krytyki urażonej prostotą suprematystycznych dzieł Malewicz wziął na siebie. Naśladowcom i epigonom przyszło spijać śmietanę.


Kazimierz Malewicz. Czarne koło. 1915. Prywatna kolekcja.
Źródło: http://ru.wikipedia.org/wiki/Чёрный_круг

Wkrótce po namalowaniu pierwszego czarnego koła, Malewicz zaczął kopiować się sam. Trzeba było stale nowych czarnych kwadratów i czarnych kół do licznych wystaw propagujących nową estetykę XX wieku. Zaledwie po 8 latach od powstania pierwszego koła, jak każdy wielki artysta, miał już uczniów od czarnej roboty. Czarne koło, eksponowane w Państwowym Muzeum Rosyjskim w Pałacu Michajłowskim w Sankt Petersburgu, w powszechnym odczuciu będące ikonicznym dziełem Malewicza, jest w istocie wariantem pierwotnego dzieła wykonanym pod okiem mistrza przez uczniów Malewicza: Annę Leporską, Konstantina Rożdiestwienskiego i Nikołaja Sujetina.


Kazimierz Malewicz, Anna Leporskaja, Konstantin Rożdiestwienskij, Nikołaj Sujetin. Czarne koło. 1923. Państwowe Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu. Źródło: http://ru.wikipedia.org/wiki/Чёрный_круг

Skoro Malewicz mógł kopiować, to każdy może. Czarne koło jako symbol uwolniony od balastu znaczeń? Wolne żarty. Każdy może dopisać sobie do koła dowolne znaczenie. Damien Hirst, najdroższy żyjący artysta, dopisał sobie do swojego Czarnego słońca, powstałego z ciał tysięcy martwych much zatopionych w żywicy, alegorię przemijania. Po prostu czarno to widzi. Im dalej, tym bardziej czarno. Zainspirował go Thomas Hobbes, który powiedział, że ludzie są jak muchy wbite w ścianę, więc je wbił. Z Hirsta: Całe twoje życie zdaje się być jak nic nie znaczące punkty w przestrzeni. Jeśli stoją dostatecznie daleko, myślisz, że ludzie są jak muchy, cykl muchy jest jak ludzkie życie. Jeśli połączyć to w obraz... to jest jak suma wszystkich istnień ludzkich, które przeminęły w ciągu wieku. Suma tych wszystkich śmierci jest czernią.


Damien Hirst. Black Sun. 2004.
Źródło: http://www.damienhirst.com/black-sun

Inspirujący dla Hirsta był Richard Serra i jego rysunki. Ten wielki amerykański rzeźbiarz, performer i artysta video, znany na świecie głównie ze swoich wielkoformatowych rzeźb prezentowanych w przestrzeni publicznej, równolegle tworzy wykonane przy pomocy różnych technik wielkoformatowe rysunki na papierze. Rysowanie dla Serry zawsze oznacza poszukiwanie formalnych i percepcyjnych relacji między dziełem a widzem. Jego innowacyjne pomysły zmieniły tradycyjne rozumienie rysunku, jako formy na tle papieru i rozszerzyły definicję nowoczesnego rysunku. Jego czarne koła wydają się mieć masę i podlegać grawitacji, a czerń nie jest kolorem, a materią. Koło jest dla niego w oczywisty sposób figurą najlepiej oddającą stan zagęszczenia materii.


Richard Serra. Greenpoint Round. Gagosian Gallery 2010.
Źródło: http://www.gagosian.com/artists/richard-serra/

Jednak dla Richarda Serry czarne koło to nie tylko materia. Grafiki z 1999 roku są skojarzone zupełnie materialnie i jednoznacznie z naziwskami Sonny'ego Rollinsa i B.B. Kinga. Idea czystej idei Malewicza najwyraźniej nie zawsze działa.


Richard Serra. B.B.King. 1999.
Źródło: http://www.originalprints.com


Richard Serra. Sonny Rollins. 1999.
Źródło: http://www.seniorandshopmaker.com/artists/RICHARD_SERRA.html

Dla dopełnienia obrazu czarne koło w wersji 3D, także autorstwa Richarda Serry. Tym razem z serii Rysunki kute.


Richard Serra. Forged drawing. 2008.
Źródło: http://minimalexposition.blogspot.com/2011/08/richard-serra-forged-drawings-2.html

Pozostając dalej w temacie kół trójwymiarowych, ulubiony przeze mnie Hiroyuki Hamada. Ten, żyjący w Nowym Jorku japoński rzeźbiarz, zaczyna od idei. Buduje swoje rzeźby z fragmentów jak obrazy, najpierw tworzy je w wyobraźni, a potem powoli realizuje swoje wizje. Według artysty: ...Staram się poczuć moją drogę przez każdy centymetr powierzchni. Czasami mała kropka może mieć duże znaczenie, jak mały błysk w czyimś oku, który może je ożywić.


Hiroyuki Hamada. Untitled #48. 2005. Źródło: http://www.hiroyukihamada.com/site.html


Hiroyuki Hamada. Untitled #46. 2005. Źródło: http://www.hiroyukihamada.com/site.html


Hiroyuki Hamada. Untitled #64. 1997-2008. Źródło: http://www.hiroyukihamada.com/site.html


Hiroyuki Hamada. Untitled #10. 1996. Źródło: http://www.hiroyukihamada.com/site.html

Czarne koło to motyw często stosowany przez jednego z czołowych twórców land-artu – Richarda Longa. Układa on swoje obiekty w galeriach i w naturalnym środowisku. Siła twórczości Longa leży w jego koncepcji prostoty. Tworząc czuje się częścią natury i historii. Używając prostych geometrycznych struktur, takich jak okręgi z organicznych elementów, może sięgać poza granice kulturowe i pokoleniowe. Richard Long: Myślę, że kręgi należą, w taki czy inny sposób, stale do wszystkich ludzi. Są uniwersalne i ponadczasowe. Dla mnie to jest część ich emocjonalnej siły, choć nie ma nic symbolicznego ani mistycznego w mojej pracy.


Richard Long. South Bank Circle. 1991. Źródło: http://www.tate.org.uk


Richard Long. Red Slate Circle. 1988. Źródło: http://www.tate.org.uk


Richard Long. Making ash arc. India 2003. Źródło: http://www.richardlong.org

Motywem czarnego koła często posługuje się amerykańska konceptualistka i teoretyk sztuki – Michelle Grabner, postanowiłam ją tu zamieścić w ramach parytetu.


Michelle Grabner. Untitled. 2011. Źródło: http://www.michellegrabner.com/


Michelle Grabner. Untitled. 2011. Źródło: http://www.michellegrabner.com/

Także artyści najmłodszego pokolenia eksploatują motyw czarnego koła. Czasem używają bardziej współczesnego motywu czterech kółek ;-), jak Hayley Megan French z Sydney (2011- PhD).


Hayley Megan French. Black Circle Quadrant Painting. 2011. Źródło: http://www.strobed.com.au/2010/07/rather-be-naked-whitespac3-mils-gallery/

Malewicz odwoływał się do archetypicznej symboliki koła i kwadratu. Dla wynikającej z obrazowania sztuki zachodu, uwolnienie sztuki od narracji był to przewrót. Dla sztuki buddyjskiej to norma. Mandala to harmonijne połączenie koła i kwadratu, gdzie koło to symbol nieba, transcendencji, zewnętrzności i nieskończoności, zaś kwadrat przedstawia sferę wewnętrzności, tego co jest związane z człowiekiem i ziemią. Dlatego dla pochodzacego z Madhya Pradesh w Indiach londyńskiego artysty S H Razy, koło wpisane w kwadrat to najbardziej tradycyjna forma przekazu.


S H Raza. Bindu Visarg. 2005. Źródło: http://www.saffronart.com/fixed/ItemDetails.aspx?iid=14324&a=S%20H%20Raza&pt=2&eid=39

Performance Mandala dla Malewicza był kolektywnym działaniem artystycznym, które przypominało o istnieniu punktów filozoficznej styczności Wschodu z Zachodem. Podczas Nocy Muzeów (14/15 maja 2011) studenci i profesorowie z Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu pod kierunkiem prof. Janusza Marciniaka, usypali mandalę z kolorowych pigmentów. Historia czarnego koła zatoczyła koło. Umieszczenie Czarnego koła w kontekście buddyjskiej symboliki przypomina o istnieniu punktów filozoficznej styczności Wschodu z Zachodem, które – choć kontrowersyjne – są nadal inspirujące artystycznie, i pozwala – przez reinterpretację i „czyste odczucie” dzieła Malewicza – podjąć próbę odświeżenia naszej wrażliwości estetycznej i społecznej. (prof. Janusz Marciniak).


Mandala dla Malewicza. 2011, performance.
Źródło: http://www.januszmarciniak.pl/mandala-for-malevich

Rewolucja się dokonała. Dziś każdy, kto chce się poczuć częścią wspólnoty wtajemniczonych, może mieć Czarne koło Kazimierza Malewicza za niecałe 9 euro.


Black Circle. c.1923 Poster.
Źródło: http://www.zazzle.co.uk/black_circle_c_1923_poster-228465370600662330

Więcej czarnych kół w sztuce do obejrzenia na naszym profilu w Pintereście: 
http://www.pinterest.com/furgaleria/black-circle//  


Joanna Furgalińska