pl | eng

Puste krzesła.
O krzesłach w sztuce.

Czytano 6143 razy


Krzesło – jednoosobowy mebel do siedzenia z oparciem, przeważnie o konstrukcji szkieletowej. Bywa z podłokietnikami lub bez. Jeden z najstarszych i najpopularniejszych mebli. Trudno wyobrazić sobie dom lub mieszkanie bez krzeseł. Krzesło to najbardziej oczywiste skojarzenie, jakie przychodzi nam do głowy na hasło "mebel". W sztuce jest równie pospolite, jak w życiu. Także dizajnerzy bardzo często biorą je na swój warsztat. Jakie przesłania niesie i jakie idee ucieleśnia ten mebel, że tak często inspiruje artystów?


Maison Martin Margiela. Special installation. Paris. Źródło: historyofourworld.wordpress.com

Najczęściej eksploatowany jest motyw pustego krzesła. Nie wymyślił go Clint Eastwood, który rozmawiał z krzesłem wyobrażającym Baracka Obamę podczas konwentu Republikanów w Tampa na Florydzie w 2012 roku. W tradycji chrześcijańskiej puste krzesło podczas kolacji wigilijnej symbolizuje oczekiwanie na nieznanego gościa. Jednak symbol pustego (wolnego?) krzesła ma jakieś 3800 lat i wymyślili go Żydzi. Od tego czasu przy stole Sederu, czyli kolacji na rozpoczęcie święta Paschy obchodzonego na pamiątkę wyjścia Żydów z niewoli egipskiej stoi zawsze jedno puste krzesło, a na stole pusty kieliszek. Krzesło i kieliszek czekają na pojawienie się proroka Eliasza, którego powrót zapowie nadejście Mesjasza i epoki porozumienia. Leopold Unger (Gazeta, 2010)
Puste krzesło w sztuce najbardziej kojarzy się z rustykalnym, żółtym krzesłem Vincenta van Gogha z leżącą fajką. Prostota krzesła odwołuje się do charakteru van Gogha i niektórzy interpretują ten obraz jako symboliczny autoportret artysty. Dopełnieniem Krzesła Vincenta z jego fajką jest Fotel Paula Gauguina, namalowany w tym samym czasie (1888-1889) obraz zgoła innego pustego krzesła. Oba obrazy interpretuje się jako symbol skomplikowanych relacji między malarzami, ich różnych upodobań, charakterów i gustów.


Vincent van Gogh. Dwa krzesła. 1888. Źródło: pl.wikipedia.org

Skąd się bierze fascynacja artystów pustymi krzesłami? W pierwszej chwili wydaje się, że puste krzesło to oczywisty symbol czyjejś nieobecności, pełnego nadziei oczekiwania na powrót lub nieodwracalnej utraty. Jednak zwykłe krzesło jest w stanie wzbudzić zainteresowanie tylko wtedy, gdy jest w jakimś sensie nie na miejscu, przestrzennie lub czasowo. Jego bycie nie na miejscu intryguje i przekształca pospolity obiekt w metaforę. Wtedy krzesło może stać się fizycznym przypomnieniem wszystkich ludzi, którzy żyli i bywali z nim w interakcji. Koncepcja krzesła jako serwera proxy dla obecności człowieka jest intrygująca. Dualizm bycia i nie-bycia, obecności i nieobecności w tym samym dziele. Dlatego Dwa krzesła należą do najczęściej analizowanych prac Van Gogha. Krzesła malowali oczywiście także inni wielcy malarze, na przykład Edouard Vuillard, Henri Matisse, Egon Schiele, Georges Braque, Pablo Picasso, Richard Diebenkorn, René Magritte, Gerhard Richter, a przede wszystkim David Hockney, który w latach 80. XX wieku namalował niezliczoną ilość krzeseł i foteli.


Henri Matisse. Krzesło z brzoskwiniami. 1916. Źródło: bloglovin.com


Henri Matisse. Szkic fotela. 1942. Źródło: alongtimealone.tumblr.com


Georges Braque. Krzesło. Źródło: the-athenaeum.org


Egon Schiele. Krzesło. Źródło: pinterest.com


Richard Diebenkorn. Światło Kalifornii. Źródło: pinkpagodastudio.blogspot.com


René Magritte. Legenda wieku. 1948. Źródło: onesurrealistaday.com


Gerhard Richter. Krzesło. 1965. Źródło: 27.media.tumblr.com







David Hockney. Krzesła. Lata 80.. Źródło: leavesgrass.blogspot.com

Motyw pustego krzesła jest nadal nośny i pociągający dla artystów, skoro eksploatują go także artyści najmłodszego pokolenia, jak pochodząca z Montrealu Sophie Jodoin, która w 2006 roku namalowała surową, minimalistyczną serię jednodniowych portretów krzeseł i foteli wyłącznie w czerni i bieli.






Sophie Jodoin. Krzesła. 2006.. Źródło: newzones.com

Najbardziej poruszającym wizerunkiem pustego krzesła jest Elektryczne krzesło Andy'ego Warhola. Warhol zaczął używać w swoich pracach wizerunku krzesła elektrycznego w 1963 roku, w tym samym roku odbyły się w stanie Nowy Jork dwie ostatnie egzekucje przy pomocy tego przerażającego narzędzia. W ciągu następnej dekady artysta wielokrotnie powracał do tematu, odzwierciedlając kontrowersje polityczne wokół kary śmierci w Ameryce. Krzesło i brutalna redukcja życia do nicości jest śmiertelnie poważnie przedstawiona przez Warhola. Obraz pustego krzesła elektrycznego w pustej komorze egzekucyjnej jest wzruszającą metaforą śmierci.


Andy Warhol. Electric Chair. 1964. Źródło: tate.org.uk




Andy Warhol. Electric Chair. 1971. Źródło: tate.org.uk

Puste krzesła są tematem wielu ciekawych projektów fotograficznych, wśród których szczególnie wyróżnia się cykl fotografa Michaela Wolfa The bastard chairs of China, którego tematem są krzesła budowane przez mieszkańców Chin z ..., zresztą zobaczcie sami.
Cały projekt można obejrzeć na stronie artysty: http://photomichaelwolf.com/#bastard-chairs/1.




Michael Wolf. Bastard chairs of China. 1997-1998. Źródło: photomichaelwolf.com

Ironicznym podejściem do tematu relacji człowieka z krzesłem wykazał się włoski fotograf Gabriele Basílico (1944-2013) realizując w 1984 roku swój cykl fotograficzny Contact. Symboliczna, groteskowa i swobodna interpretacja tematu poprzez obrazy w relacji negatyw – pozytyw nie może nie wywołac uśmiechu na twarzach widzów.



Gabriele Basílico. Contact. 1984. Źródło: collabcubed.com

Puste krzesło jako metafora jest często wykorzystywane podczas realizacji pomników. Motyw ten sam, a nadaje mu się różne znaczenia. Dwunastometrowy pomnik Złamane krzesło (Broken Chair) pomysłu Paula Vermeulena nieopodal Pałacu Narodów w Genewie, symbolizujące sprzeciw wobec min i bomb kasetowych, działa jako przypomnienie dla polityków i innych osób odwiedzających Genewę i jest de facto pomnikiem pokoju. Z kolei rzeźba plenerowa Krzesło autorstwa Tadeusza Kantora zlokalizowana przy ulicy Rzeźniczej we Wrocławiu, jest według autora „pomnikiem niemożliwym”. Rzeźbę wykonano według projektu autora dopiero po 40 latach, jednak zgodnie z jego zamysłem, który zakładał, że dzieło nie może być wyizolowane i musi być „w ruchu”, „w środku życia”. Wstrząsającym pomnikiem skomponowanym z 80 pustych krzeseł są Bezdomne meble na Placu Bohaterów Getta w Krakowie, będącym hołdem dla przedwojennych mieszkańców dzielnicy Podgórze.


Pomnik Broken chair. Genewa. Źródło: commons.wikimedia.org


Tadeusz Kantor. Krzesło. Wrocław. Źródło: commons.wikimedia.org


Bezdomne meble. Pomnik bohaterów krakowskiego getta. Kraków. Źródło: pinterest.com

Krzesło, jak niewiele innych przedmiotów, nadaje się idealnie do antropomorfizacji. Zastąpienie człowieka krzesłem posiadającym ludzkie cechy pozwala na zachowanie dystansu wobec obiektu i zezwala na zastosowanie metafory, która wobec postaci ludzkiej mogłaby budzić nadmierne emocje. Jest wielu artystów, którzy wykorzystują antropomorfizację krzeseł. Na przykład Ante Vojnovic, francuski artysta, który po latach podróży po różnych częściach świata, osiadł w Tokio. Spośród wielu jego projektów wyróżnia się seria krzeseł koncepcyjnych pt. Tańczące krzesła, przywołujących ludzki ruch i dając meblom złudzenie życia. Podobne wrażenie sprawia Zamknięty Krąg – instalacja rzeźbiarska Martina Feipel i Jeana Bechameil oraz wiele rzeźb i instalacji innych artystów.


Ante Vojnovic. Tańczące meble. 2009. Źródło: designboom.com



Martina Feipel i Jeana Bechameil. Zamknięty Krąg. Źródło: redesign.co.il


llamada Ina Sangenstedt. Obiekty. Źródło: thischarminghome.com


Katerina Kamprani. The Uncomfortable. Źródło: laughingsquid.com


Gunilla Klingberg. Krzesło obrotowe. Źródło: in-fi-nity.tumblr.com


Damian Ortega. Źródło: highlike.org


Stefan Wewerka. Classroom Chair.1970. Źródło: pinterest.com


Helmut Palla. The Chairchill. Źródło: chairblog.eu


Reinoso chairs. Źródło: chairblog.eu

Istnieje cała seria znikających krzeseł-duchów, zawieszonych gdzieś między bytem a niebytem.


Drew Daly. Remnant chair. 2004-05. Źródło: cdulcisdomus.tumblr.com


Amanda McCavour. 3d chair installation. Źródło: dornob.com


Urs Fischer. Chair for a Ghost: Thomas. 2003. Źródło: weeklyartist.tumblr.com


Tjep Studio. Recession Chair. 2011. Źródło: dezeen.com


Chair. Źródło: pinterest.com

Krzesła chętnie wchodzą w relacje. Z ludźmi, innymi krzesłami i resztą świata. Wtedy nabierają innych znaczeń.



Ai Weiwei. Stool (No.4). 2006. Grapes. 2007. Źródło: galerieursmeile.com


Mark Andre Robinson. My Modern Metropolis.. Źródło: mymodernmet.com


Ai Weiwei. Bang installation. 2013 Venice Art Biennale. Źródło: urdesign.it


Alison Saar. Chair installation. Źródło: urdesign.it


Jeff Koons. Monkeys. Źródło: pinterest.com


Wiele innych dzieł sztuki z krzesłem w roli głównej można obejrzeć na naszym profilu w Pintereście:
www.pinterest.com/furgaleria/chairs-armchairs/.
W naszej galerii także można znaleźć dzieła z krzesłami autorstwa Izabeli Łęskiej oraz Jakuba Jakubowskiego:




 


Joanna Furgalińska