pl | eng

Kwiaty w kałuży.
Ikony dizajnu – wazon "Savoy".

Czytano 1892 razy


Mimo swoich 78 lat, najsłynniejszy wazon świata nie traci doskonałej formy. Zaprojektowany w 1936 roku przez fińskich projektantów – Alvara Aalto (1898-1976) i jego żonę Aino Marsio Savoy należy do najbardziej znanych produktów fińskich projektantów. Dla wielu ludzi szklany wazon o asymetrycznym kształcie i swobodnie wijących się zwężających ku dołowi ścianach, stanowi kwintesencję cech fińskiego dizajnu: oryginalności, prostoty i estetycznego wyrafinowania.


Alvar Aalto, Aino Marsio. Savoy vase. 1936. Źródło: scandinaviancollectors.tumblr.com

Aalto pieszczotliwie nazywał swój wazon Kałużą i czasem zdradzał, że zainspirował go kształt kałuży, choć oficjalnie określał go mianem Eskimonaisen nahkahousut (Skórzane Spodnie Eskimoski), wywodząc jego kształt od kobiecych spodni z fińskiego ludu Saamów. Do historii przeszedł jednak jako wazon Savoy. Tę nazwę otrzymał po otwartej w 1937 roku luksusowej restauracji Savoy w Helsinkach, dla której państwo Aalto zaprojektowali meble i wyposażenie. Restauracja, składająca się z jadalni i olbrzymiego tarasu z widokiem na park, znajdowała się na najwyższym piętrze nowego Pałacu Przemysłowego. Biomorficzne wazony z nietypowymi kompozycjami kwiatowymi umieszczone na każdym stole, należały do najbardziej nietypowych przedmiotów w restauracji. Mimo dużej ilości kwiatów, były niemal nieprzewracalne, a umieszczone nisko rośliny nie zasłaniały osób siedzących po drugiej stronie stołu. Innym elementem wyposażenia, nawiązującym kształtem do wazonów, był stojący pośrodku restauracji i stanowiący jej centralny punkt, stół w kształcie nerki na falistej podstawie.


Alvar Aalto. Źródło: janmichl.com


Alvar Aalto. Restauracja Savoy. Źródło: finland.fi

Wazon nie powstał jednak na zamówienie restauracji. Był częścią zwycięskiego projektu serii wazonów i naczyń, przygotowanych przez Alvara Aalto na konkurs zorganizowany w 1936 roku przez największe fińskie huty szkła – Karhula i Iittala, którego głównym celem było pozyskanie projektów mogących promować Finlandię na Wystawie Światowej w Paryżu. Aalto przygotował sekwencję szkicowych, a w kilku przypadkach pozornie prawie przypadkowych rysunków, przypominających biomorficzne kubistyczne kolaże. Zbiór dziesięciu obiektów z tej serii, od płytkiego naczynia do prawie metrowego wazonu, został wyprodukowany według szkiców Aalto i zaprezentowany po raz pierwszy latem 1937 roku na Paryskiej Wystawie Światowej w pawilonie Finlandia (zbudowanym według projektu, którym Aalto wygrał krajowy konkurs w 1936 roku). W tym samym roku niektóre obiekty z tej serii zostały wybrane do restauracji Savoy. Najbardziej popularny z nich stał się znany jako wazon Savoy.


Alvar Aalto. Szkic wazonu Savoy. Źródło: aalto04dailyicon


Alvar Aalto. Szkic wazonu Savoy. Źródło: janmichl.com


Alvar Aalto. Szkic wazonu Savoy. Źródło: dailyicon.net


Alvar Aalto. Naczynia z zestawu konkursowego Eskimonaisen nahkahousut. Źródło: the189.com

Realizacja zwycięskiego projektu nie obyła się bez problemów technicznych. Aalto chciał uzyskać możliwość łatwego modyfikowania kształtów naczyń, poprzez wdmuchiwanie szklanej masy do zamkniętych falistych form, wykonywanych na miejscu z cienkich blach stalowych przy pomocy stalowych śledzi. Autor brał osobiście udział w próbach produkcyjnych, ale w końcu z przyczyn technicznych formy odlewnicze wykonano z drewna. Technologię tę wykorzystywano do 1954 roku, wtedy formy drewniane zastąpiono żeliwnymi. Temperatura masy szklanej wynosi 1100 ° C. Oryginalna wysokość wazonu Savoy wynosiła 140 mm. Od 1937 był on produkowany w kolorach jasnym, brązowym, błękitnym, zielonym i dymnym. W latach pięćdziesiątych kolorystyka została wzbogacona o szereg kolorów (między innymi opal, błękit kobaltowy i czerwień rubinową). W latach sześćdziesiątych wprowadzono do obrotu także mniejsze i większe wersje wazonu. Ittala, która nadal produkuje wazon Savoy i inne wazony z serii, używa dla wszystkich wyrobów nazwy Aalto oraz numerów seryjnych.






Produkcja wazonu Savoy. Źródło: bombolini-cocina.blogspot.com


Wazon Savoy. Źródło: ittala.com


Współczesne wersje wazonu Savoy. Źródło: charliestine.files.wordpress.com

Nieregularnie pofałdowane linie wazonu Savoy wydają się na pierwszy rzut oka kaprysem autora. Jednak po bliższym zastanowieniu dochodzimy do wniosku, że mają one swoje logiczne miejsce w kontekście twórczości Aalto i w szerszym kontekście współczesnej sztuki nowoczesnej. Faliste linie i kształty wazonu przypominają najbardziej eksperymentalne obiekty Aalto z giętego drewna klejonego, które uważał za odrębne obiekty estetyczne. Alvar wierzył, że projekty powinny być zarówno naturalne, jak i organiczne. Programowo odrzucał sztuczne materiały, takie jak rurki stalowe w meblach. Czuł, że materiały, które nie były naturalne, były obce i korzystając z nich nie czujemy się częścią natury. Inspirowały go krajobrazy, linia brzegowa fiordów i polodowcowe wzgórza. Chciał, aby jego projekty wyglądały tak, jakby zostały indywidualnie wykonane z naturalnych materiałów przez rzemieślników. Projekty Alvara Aalto zostały dobrze przyjęte także w Wielkiej Brytanii i USA. Jego filozofia projektowania pod wpływem natury i z materiałów organicznych wpłynęła po II wojnie na takich projektantów, jak Charles i Ray Eamesowie, jednak bardzo różniła się od założeń ówczesnego modernizmu. Aalto odrzucał masową produkcję, wykańczanie maszynowe i eliminację dekoracyjnych kształtów i wzorów, które były tak ważne dla modernistów, skłonnych eliminować w pracy nadmiar czasu i użytych materiałów. Ich głównym celem był czysty funkcjonalizm. Aalto czuł, że ta ideologia była nieprzystająca do ludzkiej kondycji. Miał nadzieję, że jego praca zdoła uchwycić coś z ducha natury. Spośród wszystkich jego projektów, szklany wazon zestarzał się najmniej.


Współczesne inspiracje wazonem Savoy. Źródło: ifitshipitshere.com

Wśród wielu projektów użytkowych inspirowanych wazonem Alvara Aalto, na szczególną uwagę zasługuje krążek hokejowy. Od średniowiecza mecze hokeja na lodzie rozgrywano okrągłymi krążkami. Aż do teraz. Inspirowany biomorficznym kształtem wazonu fińskiego architekta i projektanta, przypomina, że nie wszystko musi być takie, do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni. Nordyckie Stowarzyszenie Wynalazczości (NSID) i Iittala współpracowały przy tworzeniu pierwszego nieokrągłego krążka hokejowego w historii ludzkości – Aalto puck. Krążek wykonany jest z takiego samego materiału, jak zwykły krążek hokejowy i zachowuje się na lodzie w taki sam sposób, z jedną jednak różnicą – nietypowy kształt krążka wzbogaca grę o element przypadkowości. Krążek może przyspieszać na różne sposoby, dodając grze nowej energii. Dodając grze element przypadku, krążek może w dowolnej chwili zmienić obraz sytuacji. Hokej rozgrywany przy pomocy krążka Aalto jest zupełnie inną grą.
A życie wśród przedmiotów zaprojektowanych przez Alvara Aalto jest zupełnie innym życiem.






Aalto puck. Źródło: ifitshipitshere.com

Choć wazon Savoy został sprzedany w milionach egzemplarzy i osiągnął status ikony, będąc jednocześnie przedmiotem pożądania i inspiracją dla dizajnerów i artystów następnych pokoleń, Aalto nigdy nie zarobił dzięki niemu poważnych pieniędzy, gdyż prawa do projektu należały do fabryki Ittala, która ogłosiła konkurs ma promocyjny przedmiot. Autor otrzymał tylko nagrodę.  


Joanna Furgalińska