pl | eng

Art Cars
Czy samochód może być dziełem sztuki?

Czytano 3319 razy


Czy samochód może być dziełem sztuki? Dla większości ludzi to podstawowy środek lokomocji. Ma być bezpieczny, wygodny, przestronny, nowoczesny, a przede wszystkim niezawodny. W czasach, kiedy 99,9% samochodów to produkcja masowa, trudno utrzymać mit o jego wyjątkowym statusie estetycznym. Dla koncernów produkujących luksusowe marki nadal pracują najwięksi designerzy, dbając o każdy szczegół projektu. Nadal żywa jest legenda Ferdynanda Aleksandra Porsche, perfekcyjnego projektanta - artysty i jego sztandarowego dzieła – modelu Porsche 911, który stał się ikoną samochodu sportowego, a jego ponadczasowa, a zarazem klasyczna forma przetrwała do dziś. Powstało już siedem generacji tego modelu. Filozofia projektowa Ferdynanda Porsche, w której estetyka jest pochodną funkcjonalności, przyczyniła się co prawda do umasowienia dobrego motoryzacyjnego designu, ale sprawiła, że samochód przestał być postrzegany jako wyrób indywidualny i niepowtarzalny.

W epoce globalizacji, standaryzacji i unifikacji, a przy okazji utylitaryzmu i cięcia kosztów, kiedy samochód przestał być luksusem, a stał się użytkowym przedmiotem dla mas, równie łatwo dostępnym jak buty czy tarka do warzyw, którego trudniej się pozbyć, niż go nabyć, samochód na pewno nie może być postrzegany jako dzieło sztuki. Nie jest już na pewno, wykonaną z perfekcyjną dbałością o detal, rzeźbą na kółkach. Ale zbiorowa pamięć nadal przechowuje obraz samochodu, jako obiektu wyjątkowego. Duzi chłopcy nadal lubią pobawić się samochodami. Także artyści. Zwłaszcza artyści. Sztuka i motoryzacja niespodziewanie często łączą się i splatają w jedną całość. Zaskakująco nośna symbolika samochodu prowokuje złożone dyskusje na temat dzisiejszej rzeczywistości. Artystyczne czytanie samochodu nabrało ostatnio gęstości i złożoności. Samochód był i jest jednym z najbardziej skutecznych sposobów, aby połączyć marzenia z rzeczywistością. Współcześni artyści zadają pytania o realność tych marzeń.


Christo. Wrapped Car. 1963. Źródło: christojeanneclaude.net

Pierwsze art cars pojawiły się pod koniec lat 60. ubiegłego wieku. Już wtedy niektórzy właściele dążyli do spersonifikowania swoich pojazdów i, dzięki aktom artystycznej ekspresji, zmieniali je w jeżdżące dzieła sztuki. Zwykle byli to twórcy nieprofesjonalni i samofinansujący, ale zdarzało się także, że zlecano malowanie samochodów mainstreemowym artystom. Najbardziej znanymi posiadaczami pierwszych malowanych samochodów byli artyści epoki dzieci-kwiatów – piosenkarka Janis Joplin miała psychodelicznie malowane Porsche 356, John Lennon Rolls Royce'a, a George Harrison Mini. Jednak najchętniej malowany przez artystów był ulubiony samochód ery hippisów – Volkswagen Transporter Typ 2.


1965 Porsche 356 SC Coupe należące do Janis Joplin. Źródło: expertautoappraisals.com


Rolls Royce Johna Lennona. Źródło: lemigo.free.fr


Mini Georga Harrisona. Źródło: rickwakemanscape.wordpress.com

Koncern BMW jako pierwszy dostrzegł potencjał marketingowy tkwiący w artystycznym malowaniu samochodów i zaprosił do tej akcji najsłynniejszych światowych artystów. Art Car Project został wymyślony w 1975 roku przez francuskiego kierowcę rajdowego i aukcyjnego licytatora w jednym – Hervé Poulaina, który zaprosił do stworzenia pierwszego artystycznego BMW 3.0 CSL, malarza, rzeźbiarza i przedstawiciela sztuki kinetycznej – Alexandra Caldera. Tym samochodem sam Poulain ścigał się w wyścigu 24H Le Mans w 1975 roku. Do dziś 18 artystów stworzyło swoje artystyczne samochody BMW, wśród nich David Hockney, Matazo Kayama, Jenny Holzer, Roy Lichtenstein, Robert Rauschenberg, Keith Haring, Frank Stella, Andy Warhol i Jeff Koons. Zaszczyt wzięcia udziału w projekcie spotyka tylko najlepszych artystów, wybieranych przez międzynarodowe jury. Cel projektu uległ zmianie w ciągu 40 lat. Początkowo samochody się ścigały i nie potrzeba było wiele wysiłku PR, aby było o nich głośno. Niektóre malowane samochody użyto w reklamach, aby pokazać, że BMW jest także liczącym się graczem na rynku sztuki. Aktualnie ważną częścią projektu jest podnoszenie świadomości na temat alternatywnych i odnawialnych źródeł energii.



Alexander Calder. BMW 3.0 CSL. 1975. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com



Frank Stella. BMW 3.0 CSL. 1976. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com



Roy Lichtenstein. BMW 320i Turbo. 1977. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com



Andy Warhol. BMW M1 Group 4. 1979. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com



Robert Rauschenberg. BMW 635 CSi. 1986. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com


Keith Haring. BMW Z1. 1990. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com


David Hockney. BMW 850 CSi. 1995. Źródło: ifitshipitshere.blogspot.com


Jeff Koons. BMW M3 GT2. 2010. Źródło: car-addicts.com

Art cars to niejedyne przedsięwzięcie artystyczne koncernu BMW. Na szczególną uwagę zasługuje, przygotowana na nowe otwarcie odrestaurowanego w 2008 roku BMW Welt w Monachium, niewiarygodna mechatroniczna instalacja rozszerzająca pojęcie rzeźby, przygotowana przez BMW wspólnie z firmą medialną ART + COM z Berlina. Rzeźbę kinetyczną stworzono z 714 małych metalowych kulek pływających w powietrzu na cienkich stalowych drutach. Każdy przewód jest połączony z oddzielnym silnikiem, co powoduje, że kulki są w bezustannym ruchu. Przewody są niemal niewidoczne i wydaje się, że amorficzne i nieważkie kule same unoszą się w powietrzu. Naoczni świadkowie twierdzą, że to niezapomniane widowisko. Początkowo kule układają się losowo, aby w efekcie przekształcić się w cykl klasycznych i współczesnych kształtów samochodów BMW znanych z 90-letniej historii firmy: BMW 327, BMW 1500, BMW Z4 Coupe Concept i Mille Miglia.



BMW Kinetic Sculpture. Monachium. 2008. Źródło: beautifullife.info

Jako jeden z najbardziej oddziałujących na wyobraźnię wynalazków wszechczasów, samochód jest bohaterem wielu niesamowitych dzieł sztuki. Nie mając ograniczeń nałożonych na projektantów i inżynierów samochodowych, artyści są w stanie puścić wodze wyobraźni i pogłębić postrzeganie samochodu i powstałej wokół niego kultury. Trójwymiarowa struktura samochodu jest doskonałą inspiracją dla dzieł sztuki rzeźbiarskiej. Powstało wiele wspaniałych rzeźb zainspirowanych motoryzacją, stworzonych przez takich mainstreemowych artystów, jak Erwin Wurm, Gabriel Orozco, James Angus, Gerry Judah, Ron Arad czy Damián Ortega. Ich dzieła naprawdę robią wrażenie.

Motoryzacyjne rzeźby austriackiego rzeźbiarza Erwina Wurma, którego wystawa niedawno zakończyła się w krakowskim MOCAKu robią niesamowite wrażenie. Jego Grube samochody (Fat cars), są pięknymi obiektami nie tylko z powodu perfekcji wykonania i nienagannej prezencji, ale głównie ze względu na pełne humoru i radości nadanie im cech antropomorficznych, połączenie człowieka i maszyny. Mniej formalne, a nawet satyryczne podteksty polityczne, krytykę żarłocznego konsumpcjonizmu i przyczyn krachu rynków finansowych łatwiej przełknąć w quasi - sensacyjnej konwencji.







Erwin Wurm. Fat cars. Ufo car. Truck. 2005 - 2010. Źródło: pinterest.com

Volkswagen Beetle jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych kształtów w świecie motoryzacji. Jego niepowtarzalny, bulwiasty kształt był, od czasu wprowadzenia go na rynek w latach 30., zarówno obiektem kpin, jak i podziwu, ale niewielu zaneguje ogromny sukces małego samochodu. Ostatnio indonezyjski artysta rzeźbiarz Ichwan Noor pokazał na Art Basel Hongkong rzeźby, które sprowadzają zwartą formę VW Beetle z 1953 do ekstremum – doskonałej kuli. Nie jest to pierwszy raz, kiedy artysta wziął na warsztat ten model samochodu. W 2011 roku stworzył rzeźbę będącą antytezą VW Beetle – rzeźbę w kształcie idealnej kostki.




Ichwan Noor. VW Beetle Sphere. 2013. Źródło: visualnews.com




Ichwan Noor. VW Beetle Cube. 2011. Źródło: visualnews.com

Prawdopodobnie każdy zrobił kiedyś to samo z kwiatem, liściem lub czterolistną koniczyną z wakacji – aby je uwiecznić, wsunął je między strony książki. Znany izraelski artysta i projektant Ron Arad zrobił to samo z prawdziwymi Fiatami 500. Jego projekt artystyczny Suszone kwiaty to sześć zmiażdżonych samochodów zainstalowanych w Muzeum Wzornictwa Holon w Tel Awiwie podczas jego wystawy "Na odwrót". Dwuwymiarowe Fiaty 500 wiszą na ścianach galerii na podobieństwo obrazów. Dzieła zostały stworzone przez skanowanie samochódów i krojenia ich w plasterki do pożądanych kształtów. Elementy są wycinane laserowo przez maszyny, a następnie składane przez autora w ostateczne rzeźby. Celem Arada nie było niszczenie ani wyśmiewanie samochodów, a raczej uwiecznienie ich, jako symbolu narodowego Włoch. Słynny designer ma na swoim koncie także inne projekty artystyczne związane z Fiatem 500, między innymi rzeźbę spawaną z rurek Roddy Giacosa z 2013 roku.






Ron Arad. Suszone kwiaty. 2013. Źródło: ignant.de




Ron Arad. Roddy Giacosa. 2013. Źródło: ronaradweb.squarespace.com

Gabriel Orozco to meksykański artysta malarz, rzeźbiarz, performer i podróżnik, dzielący czas między Meksyk, Paryż i Nowy Jork. Jedną z jego najbardziej znanych rzeźb jest stworzona w 1993 roku La DS – zakupiona przez francuskie Ministerstwa Kultury i Komunikacji modyfikacja Citroëna DS. W ramach pracy nad dziełem Orozco wyjechał do Paryża i pracował nad rekonstrukcją Citroena DS przez prawie dwa miesiące. Użył celowo klasycznej francuskiej wersji samochodu z 1950 roku, ze względu na jego status symbolu pomysłowości francuskiej kultury popularnej po II wojnie światowej. La DS odzwierciedla zainteresowanie Orozco dla psychicznych i fizycznych aspektów rzeźbiarskiej przestrzeni i stwarza pretekst dla zabawy w relacji widz - obiekt, której artysta poszukuje w swoich pracach rzeźbiarskich. Aby utworzyć rzeźbę, Orozco wyciął wewnętrzną część samochodu, po czym ponownie złożył obie połówki tak, aby pojazd nadal utrzymywał swoje formalne cechy. Lustro wstawione po stronie kierowcy pogłębia iluzję, że samochód nadal jest zdatny do jazdy. Interakcja między fizyczną percepcją przedmiotu i pamięci, jak obiekt powinien zachowywać się w przestrzeni, określa ogólną wiedzę widzów o dziele, tworząc wyobrażenie samochodu.




Gabriel Orozco. La DS. Modified Citroën DS. 1993. Źródło: me-magazine.info

Inny znany artysta pochodzący z Meksyku, Damián Ortega, pozostawił widoczne ślady w Berlinie, jako laureat najbardziej cenionej nagrody dla młodych artystów. Tamtejszy klimat artystyczny natchnął go ogromnie. Nigdzie indziej sztuki nie traktuje się tak poważnie, jak w Berlinie, powiedział Ortega, który był gościem programu DAAD Artists-in-Residence w sezonie 2006/2007. Damián Ortega tworzy oszałamiające rzeźby zawieszone w przestrzeni. Jego Cosmic Thing powstała w 2002 roku i pokazano ją na Biennale w Wenecji w roku 2003. Ortega znalazł sposób, aby przekształcić przedmioty codziennego użytku w nadzwyczajne dzieła sztuki. W Cosmic Thing Ortega demontuje Volkswagena Beetle z 1989 roku, a następnie scala go, kawałek po kawałku, ale tym razem na drutach zawieszonych w przestrzeni. Instalacja ma pokazać masowo produkowany pojazd w nowym świetle. Ukazując, jak wszystkie drobne obiekty wspólnie tworzą klasyczny VW Beetle, Ortega uczy nas doceniać małe, z pozoru nieistotne szczegóły. "Boston Globe" nazwał żartobliwie dzieło "powołanym do życia schematem obsługi samochodów".



Damián Ortega. Cosmic Thing. 2002. Źródło: amusingplanet.com


Damián Ortega. Materialista. 2002. Źródło: me-magazine.info


Damián Ortega. Fantasma/Ghost. 2006. Źródło: www.abc.es

Urodzony w 1947 roku artysta rzeźbiarz Gottfried Bechtold jest jedną z czołowych postaci austriackiego świata sztuki. Artysta angażuje się artystycznie w Porsche od 37 lat. Postanowił rozszerzyć pojęcie sztuki, zwłaszcza przez rzeźbę, a jego prace są nieustannym poszukiwaniem. Kluczową pracą w jego obszernej twórczości jest Betonowe Porsche z Porsche 911 w roli głównej, rzeźba powstała w 1971 roku jako część cyklu "mity codzienności". Powstająca aktualnie seria Porsche 444 prawdopodobnie będzie jego ostatnim dziełem rzeźbiarskim na temat Porsche.


Gottfried Bechtold. Beton Porsche. 1971. Źródło: betonporsche.at



Gottfried Bechtold. Beton Porsche II. 2001. Źródło: commons.wikimedia.org



Gottfried Bechtold. ElfElf. 2006. Źródło: betonporsche.at


Gottfried Bechtold. Grey concrete cast packed in cardboard box. 2013. Źródło: betonporsche.at



Gottfried Bechtold. Parkplatz 1 i 2. 2009. Źródło: artnet.com

Szybkie samochody, zabytkowe automobile i najlepsi kierowcy świata spotykają się co roku w jednym miejscu - posiadłości Goodwood House, leżącej w hrabstwie West Sussex w Wielkiej Brytanii. Fani motoryzacji pojawili się tutaj po raz pierwszy w 1936 roku. Jednak sławę i renomę Goodwood zyskało w 1993 roku, kiedy to po raz pierwszy imprezę zorganizowano z wielkim rozmachem i okrzyknięto Festiwalem szybkości. Gerry Judah, brytyjski artysta i projektant o indyjskich korzeniach, który tworzy dzieła dla teatru, filmu, telewizji, muzeów i miejsc publicznych, każdego roku dla Goodwood Festival of Speed tworzy monumentalną rzeźbę poświęconą jednej marce samochodowej. Do tej pory stworzył rzeźby dla Ferrari, Porsche, Audi, Jaguara, Mercedesa, Renault, Forda, Rolls-Royce'a, Hondy, Toyoty, Land Rovera, Alfy Romeo i Lotusa.



Gerry Judah. Porsche 911 50th Anniversary Sculpture. 2013. Źródło: providermag.it



Gerry Judah. Lotus Sculpture. 2012. Źródło: dezeen.com



Gerry Judah. Alfa Romeo Centenary Sculpture. 2010. Źródło: dezeen.com



Gerry Judah. Audi Centenary Sculpture. 2009. Źródło: dezeen.com


Gerry Judah. Jaguar Centenary Sculpture. 2011. Źródło: thedesigninspiration.com



Gerry Judah. Land Rover Centenary Sculpture. 2008. Źródło: dezeen.com

Trudno powiedzieć, w którym momencie samochód zaczyna być sztuką. Być może wtedy, kiedy wzbudza wyłącznie uczucia i emocje? Niewątpliwie wiele motoryzacyjnych dzieł sztuki jest interesujących i ciekawych. Nie mogę się jednak oprzeć wrażeniu, że te wszytkie dzieła są tylko na chwilę, że nie przetrwają próby czasu. A to Carhenge z Nebraski to nie zabawne dzieło sztuki, tylko cmentarzysko samochodów będące swoistym memento mori naszej cywilizacji.
Więcej dzieł sztuki samochodowej na naszym profilu na Pintereście:
http://www.pinterest.com/furgaleria/car/


Jim Reinders. Carhenge. Alliance, Nebraska. 1987. Źródło: inspirationgreen.com
 


Joanna Furgalińska